به گزارش سلامت نیوز به نقل از sciencealert، تا دهه ۱۹۷۰، تصور میشد مغز انسان مانند یک کامپیوتر «سیمکشیشده» و ثابت است و شبکههای عصبی آن در بزرگسالی تغییر نمیکنند. اما امروز میدانیم این اندام شگفتانگیز بارها و بارها خود را بازآفرینی میکند.
در سال ۲۰۲۴، عصبشناسان آمریکایی برای نخستینبار نقشهای دقیق از تغییرات مغز انسان در طول یک بارداری ارائه کردند. در این مطالعه، از یک زن قبل، حین و پس از بارداری اسکن مغزی گرفته شد.
با نزدیک شدن به زمان زایمان، پژوهشگران متوجه شدند حجم برخی نواحی مغز کاهش مییابد، تغییری که پیش از آن مشابهش دیده نشده بود.
این یافتهها منجر به راهاندازی پروژهای به نام Maternal Brain Project شد؛ طرحی پژوهشی برای بررسی دقیقتر تغییرات مغز در دوران مادری، موضوعی که تا حد زیادی نادیده گرفته شده است.
به گفته Emily Jacobs، عصبشناس دانشگاه کالیفرنیا سانتا باربارا، از سال ۱۹۹۰ تنها حدود ۰.۵ درصد از مطالعات تصویربرداری مغزی به سلامت زنان پرداختهاند.
مغز در دوران بارداری چه تغییری میکند؟
بررسیهای جدید نشان میدهد:
- حدود ۹۷ درصد از نواحی مغز در طول بارداری دچار تغییر میشوند
- حجم کلی مغز و ماده خاکستری کاهش پیدا میکند
- ضخامت قشر مغز کمتر میشود
- در مقابل، مایع مغزی-نخاعی افزایش مییابد
- تغییراتی در سیستم عروقی مغز و جریان مایعات رخ میدهد
این تغییرات تقریباً در تمام بخشهای مغز دیده شدهاند، از جمله:
- لوبهای گیجگاهی
- قشر پیشپیشانی
- نواحی زیرقشری
آیا کاهش حجم مغز نگرانکننده است؟
برخلاف تصور، این کاهش حجم لزوماً نشانهای منفی نیست. پژوهشگران معتقدند این فرایند نشاندهنده بهینهسازی و بازسازماندهی مغز برای ایفای نقش مادری است.
به گفته جیکوبز:«این نتایج نگاه قدیمی به اصطلاح “مغز مادرانه” را تغییر میدهد. این تغییرات نشانه ضعف نیست، بلکه بیانگر انعطافپذیری و توانایی بالای مغز برای سازگاری است.»
جزئیات مطالعه
در این پروژه، ۲۰ شرکتکننده (از جمله مادران برای اولین و دومین بار، پدران و زنان غیر باردار) طی ۱۸ ماه تحت بررسی قرار گرفتند. روشها شامل موارد زیر بود:
- تصویربرداری MRI
- آزمایش خون
- پرسشنامههای مربوط به خواب، خلقوخو و سلامت
تا کنون بیش از ۱۵۰ اسکن مغزی انجام شده و نتایج نشان میدهد الگوی تغییرات در میان مادران بسیار مشابه است.
پس از زایمان چه اتفاقی میافتد؟
حجم مغز که در دوران بارداری کاهش یافته، پس از تولد کودک تا حدی به حالت اولیه بازمیگردد اما نه کاملاً.
هدف آینده پژوهش
دانشمندان قصد دارند با گسترش این پروژه و ایجاد یک پایگاه داده جهانی، به پرسشهای مهمی پاسخ دهند:
- این تغییرات چه اثری بر شناخت و حافظه دارند؟
- آیا میتوان نشانههای اولیه افسردگی پس از زایمان را شناسایی کرد؟
- عوارضی مانند دیابت بارداری یا پرهاکلامپسی چه تأثیری بر مغز دارند؟
این پروژه با همکاری دانشگاههایی مانند University of California, Santa Barbara و University of Pennsylvania و یک مرکز تحقیقاتی در اسپانیا در حال گسترش است.
نظر شما